परिचारिका ह्या आरोग्यसेवेचा व अर्थव्यवस्थेचा कणा : डॉ. अनिरुद्ध आठल्ये

दरवर्षी १२ मे रोजी ‘जागतिक परिचारिका दिन’ (International Nurses Day) जगभर साजरा केला जातो. खरं तर हा दिवस रुग्णांची सेवा करणाऱ्या परिचारिकांच्या समर्पणाचा, करुणेचा आणि आरोग्य सेवेतील योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी साजरा केला जातो.

इतिहास आणि सुरुवात :

रुग्णसेवेला नवा आयाम देणाऱ्या , आधुनिक नर्सिंगच्या संस्थापक,ज्यांच्या अथक सेवेमुळे नर्सिंग व्यवसायाला समाजात मान्यता मिळाली अशा फ्लोरेन्स नाइटिंगेल यांच्या जन्मदिवशी म्हणजेच १२ मे रोजी हा दिवस साजरा केला जातो. १९७४ पासून इंटरनॅशनल कौन्सिल ऑफ नर्सेस (ICN) ने हा दिवस अधिकृतपणे साजरा करण्यास सुरुवात केली.

महत्त्व आणि भूमिका

परिचारिका ह्या सरकारी असो वा खाजगी आरोग्य संस्था.. खऱ्या अर्थाने त्यामध्ये आरोग्यसेवेचा कणा आहेत. रुग्णांची काळजी, उपचार, मानसिक आधार आणि पुनर्वसन या सर्व बाबींमध्ये त्यांचे योगदान अमूल्य आहे.आपण अनुभवलं आहे कि कोविड-१९ सारख्या महामारीतही परिचारिकांनी आपल्या जीवाची पर्वा न करता सेवा दिली आहे, त्यामुळे त्यांना ‘फ्रंटलाइन वॉरियर्स’ म्हणतात.देवी, पोलिओ सारख्या घातक आजाराचे निर्मूलन करण्यात त्यांची महत्वाची भूमिका आहे.

व्यक्तीच्या जन्मापासून ते त्याच्या मृत्यूपर्यंत व्यक्तीच्या जीवनातील सर्व टप्प्यावर म्हणजे बाल्यावस्था, किशोरावस्था,वैवाहिक टप्पा, वार्धक्य या सर्व टप्प्यामध्ये म्हणजे गरोदरपण व प्रसूतीपूर्वसेवा, प्रसूतीपश्यात सेवा, बाल आरोग्य सेवा,बाळाचे लसीकरण, किशोरवयीन सेवा, वैवाहिक जीवनात आरोग्याकडून मिळणाऱ्या सेवा, वार्धक्यात घेतली जाणारी काळजी (पॅलेटिव्ह केअर) या सर्वच टप्प्यावर परिचारिकेची (आरोग्यसेविका) भूमिका उल्लेखनीय आहे, हे विसरून चालणार नाही.कारण काम करत असताना सर्व राष्ट्रीय आरोग्य कार्यक्रमांची आंमलबजावणी करत असताना आरोग्य शिक्षण, समुपदेशकाची भूमिका पार पाडत असतात.

या वर्षाची २०२५ ची थीम :परिचारिकांची काळजी घेणे अर्थव्यवस्था मजबूत करते,”

“परिचारिकांची काळजी घेणे म्हणजे आरोग्य व्यवस्थेला बळकटी देणे”. “Our Nurses, Our Future. Caring for nurses strengthens economies”.सदर थीम अत्यंत समर्पक आहे.केवळ आरोग्यसेवेतच नव्हे तर आर्थिक स्थिरतेत देखील परिचारिकांच्या महत्त्वपूर्ण भूमिकेवर भर देते. जेव्हा परिचारिकांना चांगले पाठबळ असते, तेव्हा आरोग्यसेवा प्रणाली अधिक प्रभावीपणे कार्य करतात, ज्यामुळे रुग्ण आणि समाजासाठी चांगले परिणाम मिळतात. परिचारिकांच्या कल्याणात गुंतवणूक केल्याने केवळ आरोग्यसेवा प्रणालीच नाही तर संपूर्ण समाजालाही फायदा होतो. परिचारिकांना योग्य प्रशिक्षण, कामाच्या परिस्थिती आणि नेतृत्वाच्या संधी देऊन, आपण हे सुनिश्चित करू शकतो की भविष्यातील आव्हानांना तोंड देण्यासाठी आरोग्यसेवा प्रणाली अधिक चांगल्या प्रकारे सुसज्ज आहेत.

आजच्या आरोग्यसेवेच्या क्षेत्रात परिचारिकांचे महत्त्व :-

जगभरातील आरोग्यसेवा प्रणालींच्या केंद्रस्थानी परिचारिका असून त्या रुग्णांसोबत सर्वाधिक वेळ घालवतात, संपूर्ण उपचार प्रक्रियेदरम्यान आवश्यक काळजी, आराम आणि आधार देतात. दैनंदिन कामांमध्ये मदत करणे असो, औषधे देणे असो किंवा भावनिक आधार देणे असो.नर्सेस या आरोग्यसेवेचा कणा आहेत आणि जेव्हा त्यांना योग्य साधने, आधार आणि शिक्षण दिले जाते तेव्हा त्या चांगले आरोग्य परिणाम, अधिक प्रभावी उपचार आणि शेवटी एक मजबूत अर्थव्यवस्था निर्माण करण्यास हातभार लावतात.भौगोलिक स्थान किंवा सामाजिक-आर्थिक स्थिती काहीही असो, आरोग्य व्यवस्था सर्वांसाठी उपलब्ध आहेत याची खात्री करण्यात परिचारिका महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

कॉन्टिनेन्टल हॉस्पिटल्स असो किंवा गाव पातळीवरील आरोग्य उपकेंद्र. सर्वच ठिकाणी परिचारिका ह्या महत्त्वाच्या आहेतच. परिचारिका केवळ आरोग्यसेवा प्रदात्या नसून रुग्णांना उच्च दर्जाची आरोग्य सेवा तसेच काळजी आणि त्यांच्या कुटुंबियांना आरोग्यसेवेच्या प्रवासात मार्गदर्शन करणाऱ्या विश्वासू सल्लागार देखील असतात.नर्सिंग म्हणजे केवळ उपचार देणे नाही तर रुग्णांच्या शारीरिक, भावनिक आणि मानसिक गरजा पूर्ण करणारी समग्र काळजी.

आंतरराष्ट्रीय परिचारिका दिन हा केवळ एक उत्सव नाही, तो चिंतन आणि कृतज्ञतेचा काळ आहे. रुग्णांना त्यांची योग्य काळजी आणि लक्ष मिळावे यासाठी परिचारिका अथक परिश्रम करतात.

  कोविड-१९ महामारीत त्यांच्या सेवेचं महत्व पुन्हा अधोरेखित झालं.

त्यामुळे त्यांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि मानसिक स्वास्थ्यासाठी उपाय गरजेचे आहेत.

योग्य वेतन, विश्रांती, आणि व्यावसायिक सन्मान हे त्यांचे हक्क आहेत.

त्यांचं काम केवळ व्यवसाय नाही, ती एक सेवा आहे.

त्यांचं योगदान दुर्लक्षित करता कामा नये.

प्रशिक्षण आणि विकासाच्या संधी त्यांच्यासाठी आवश्यक आहेत.

आरोग्य व्यवस्थेतील सुधारणा त्यांच्या सक्षमीकरणातून शक्य आहेत.

परिचारिकांच्या मेहनतीमुळे लाखो रुग्णांना नवजीवन मिळतं.

त्यांच्या योगदानाला समाजाने मान्यता दिली पाहिजे.

त्यांचं आरोग्य आणि आनंद टिकवणं ही आपल्या सर्वांची जबाबदारी आहे.

नर्सेससाठी चांगले कार्यस्थळ म्हणजे सक्षम आरोग्य व्यवस्था.

आज त्यांच्या कार्याची कबुली देण्याचा दिवस आहे. आंतरराष्ट्रीय परिचारिका दिनानिमित्त, जगभरातील परिचारिकांबद्दल आपली कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आपण थोडा वेळ काढूया. त्यांचे समर्पण, करुणा आणि कौशल्य आरोग्य सेवा प्रणालीचा पाया आहे.

१२ मे ला आपण सर्वांनी ‘‘धन्यवाद परिचारिका’’ असं म्हणूया.कारण जागतिक परिचारिका दिन हा केवळ एक दिवस नसून, परिचारिकांच्या निस्वार्थ सेवेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा काळ आहे. त्यांच्या समर्पणामुळेच आरोग्यसेवा अधिक सक्षम आणि विश्वासार्ह बनते.

सर्व परिचारिकांना जागतिक परिचारिका दिनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा…

धन्यवाद! ”तुमच्या उदात्त सेवेसाठी आणि मायेच्या स्पर्शासाठी”.

डॉ. अनिरुद्ध आठल्ये, जिल्हा आरोग्य अधिकारी,

जिल्हा परिषद रत्नागिरी.